Yaklaşık 45 gün, iki aya yakın memleketim Düzce’de kaldım. Bir İstanbul’a, bir Düzce’ye gidip geldim. İşimizin gücümüzün arasında fındık topladım. Baharda başlayan bakımından yazın temizliğine, gübresinden hasadına kadar verilen emeği bizzat yaşadım. Ve bugün geldiğimiz noktada insanın içinden tek bir cümle geçiyor: Bu kadar emeğin, bu kadar masrafın, bu kadar çilenin karşılığı bu mu?

Fındık üreticisinin hâlini bilmeyenlere anlatayım.

Fındık, dalında kendiliğinden büyüyüp para eden bir ürün değildir. Baharda bahçeye girersin, bakımını yaparsın. Otunu temizlersin, gübresini atarsın. Para harcarsın, emek verirsin, ter dökersin. Ardından hasat zamanı gelir. İşçi bulmaya çalışırsın, bulduğuna yevmiye ödersin. Bugün fındık toplamak için bir işçinin günlük maliyeti 2.500 liraya kadar çıkıyor. Bununla da bitmiyor. Fındığın toplanması, harmana taşınması, kurutulması, temizlenmesi, taşınması… Her aşama ayrı masraf, ayrı zahmet!

Bir de İstanbul ile Düzce arasında mekik dokuyan, işini gücünü ayarlayıp memleketindeki bahçesine yetişmeye çalışan insanları düşünün. Yol parası, yemek masrafı, zaman kaybı… Üretici yalnızca fındık yetiştirmiyor; bir yandan da ayakta kalma mücadelesi veriyor.

Peki, bütün bunların sonunda ne oluyor?

Fındığın kilosu 130 liraya alıcı buluyor!

Şimdi soruyorum: Bu parayla üretici hangi masrafını karşılayacak? Bahçenin bakımını mı, gübreyi mi, işçinin yevmiyesini mi, ulaşımı mı? Yoksa bütün yılın emeğini bir kenara bırakıp zararına çalıştığını kabullenmeyi mi?

Üretici fındığını toplarken alın terini de topluyor. Harmanda yalnızca fındığını kurutmuyor; aylarca biriktirdiği umudunu da kurutuyor. Sonra o ürünü tüccara götürüyor. Çünkü beklemek de masraflı, saklamak da masraflı, borç ödemek de zorunda. Üretici, emeğinin karşılığını alamadığını bile bile ürününü satmak zorunda kalıyor.

İşte meselenin en acı tarafı burada!

Kuzuyu kurda teslim edip sonra da sürünün hâlini seyretmekle üreticilik politikası yürütülmez!

Ağustos ayından bu yana fındık üreticisinin yaşadığı mağduriyet ortada. Üretici sesini duyurmaya çalışıyor, maliyetler belini büküyor, fındık fiyatı karşısında öfkesi ve umudu tükeniyor. Peki, iktidar nerede? Üreticinin bu feryadını kim duyacak? Çiftçinin emeğini, alın terini ve geleceğini korumak kimin sorumluluğunda?

İktidarın görevi, üreticinin yalnızca seçim zamanı kapısını çalmak değildir. Üretici zor durumdayken de yanında olmaktır. Maliyetler katlanırken, satış fiyatı üreticiyi zarara sürüklerken, çiftçi borçla boğuşurken susmak çözüm değildir. Üreticinin önüne birkaç güzel söz koymak da yetmez. Üreticinin hesabı bellidir: Ne harcadım, ne kazandım, elimde ne kaldı?

Bu hesabın sonunda zarar varsa, üreticiye başarı hikâyesi anlatamazsınız!

Birileri fındığın ihracatından, ülkeye kazandırdığı dövizden söz edebilir. Elbette fındık Türkiye için önemli bir üründür. Peki, bu değeri yaratan kim? Bahçede çalışan üretici değil mi? Ağustos sıcağında fındık toplayan işçi değil mi? Geçimini bu ürüne bağlayan köylü değil mi?

O hâlde soralım: Türkiye’nin dünya fındık piyasasındaki gücünden söz edilirken fındığı yetiştiren üretici neden güçsüz bırakılıyor? Fındık ülkeye değer kazandırıyorsa bu değerin asıl sahibi neden emeğinin karşılığını alamıyor?

Üretici, fiyat açıklamalarından çok daha fazlasını istiyor. Üretici, maliyetini karşılayabileceği, ailesini geçindirebileceği, gelecek yıl bahçesine yeniden gübre atabileceği bir gelir istiyor. İstediği lüks değil; emeğinin karşılığı!

Bugün Düzce’de ve fındık yetiştirilen başka bölgelerde üreticinin ağzından aynı sözleri duymak mümkün: “Böyle giderse bu iş yapılmaz!”

Bazıları fındık bahçelerini kesip yerine başka ürünler dikmeyi düşünüyor. Bazıları artık fındık işinden vazgeçmeyi konuşuyor. Bir yıl boyunca umudunu dallara bağlayan insan, şimdi o dallara bir daha aynı umutla bakamıyor.

Bunun ne anlama geldiğini biliyor musunuz?

Bir üretici bahçesinden vazgeçiyorsa yalnızca bir üründen vazgeçmiyordur. Yılların emeğinden, ailesinden kalan mirastan, çocuklarına bırakmayı düşündüğü geleceğinden vazgeçiyordur. Bir fındık bahçesinin yok olması, yalnızca ağaçların kesilmesi değildir; kırsal yaşamın, üretim kültürünün ve geleceğe duyulan güvenin de yara almasıdır.

Yarın fındık üretimi azalırsa, bahçeler boş kalırsa, üretici toprağını terk ederse bunun hesabını kim verecek? Bugün üreticinin emeğini değersizleştiren düzen, yarın üretim azaldığında kime seslenecek?

Üreticiyi bugün korumazsanız yarın üretimi koruyamazsınız!

Buradan açıkça söylüyorum: Fındık üreticisinin sorunu kader değildir. Bu, görmezden gelinerek geçiştirilebilecek sıradan bir piyasa meselesi de değildir. Maliyetlerin, alım fiyatlarının, pazarlama koşullarının ve üreticinin pazarlık gücünün birlikte ele alınması gereken ciddi bir geçim sorunudur.

Üretici yalnızca şikâyet etmek istemiyor; çözüm istiyor. Maliyet hesabına dayalı, üreticiyi yaşatacak bir fiyat politikası istiyor. Piyasanın işleyişinin şeffaf olmasını, haksızlık iddialarının incelenmesini, gerektiğinde etkili denetim yapılmasını bekliyor. Ürününün değerini koruyacak, kendisini tüccarın karşısında çaresiz bırakmayacak mekanizmalar talep ediyor.

İktidarın görevi de tam burada başlıyor. Üreticiyi dinlemek, gerçek maliyetleri ortaya koymak, fiyat oluşumunu incelemek ve somut adımlar atmak zorundadır. Çünkü çiftçi üretmekten vazgeçerse bunun bedelini yalnızca Düzce değil, bütün ülke öder.

Ben yaklaşık 45 gün boyunca memleketimde bu emeğin içindeydim. Fındığın nasıl yetiştirildiğini, nasıl toplandığını, ne kadar masraf edildiğini gördüm. O nedenle bu satırları uzaktan ahkâm kesmek için değil, yaşadığım ve gördüğüm bir gerçeği dile getirmek için yazıyorum.

Fındık üreticisi sadaka istemiyor; hakkını istiyor.

İnsanlar bütün yıl çalışıp sonunda zarar etmek için üretim yapmaz. Çocuğunun okul masrafını karşılamak, evinin geçimini sağlamak, borcunu ödemek ve gelecek yıl yeniden üretime devam edebilmek için çalışır. Eğer bütün bunların sonunda elinde kalan yalnızca yorgunluk, borç ve hayal kırıklığıysa burada ciddi bir sorun var demektir.

Ve artık bu sorunun üzeri örtülmemelidir.

Düzce’nin, Sakarya’nın, Ordu’nun, Giresun’un ve fındıkla geçinen bütün bölgelerin üreticisi soruyor: Biz üreteceğiz, biz çalışacağız, biz masraf edeceğiz; peki, emeğimizin karşılığını kim koruyacak?

Bu soruya cevap vermesi gerekenler, susarak sorumluluktan kurtulamaz.

Unutulmasın: Fındık dalda yetişir ama üreticinin umudu dalda kalırsa bir gün o bahçelerde çalışacak insan da kalmaz.

Kuzuyu kurda teslim ettiniz diye bu milletin bunu sonsuza kadar seyredeceğini sanmayın. Üreticinin sabrı tükeniyor. Bahçeler elden çıkıyor, umutlar kırılıyor. Bugün duyulmayan feryat, yarın çok daha büyük bir soruna dönüşecek.

Ve o gün geldiğinde kimse çıkıp da “Üretici neden üretmiyor?” diye sormasın.

Çünkü üreticinin cevabı bugünden belli:

“Ürettik, çalıştık, didindik. Ama emeğimizin karşılığını alamadık. Bizi üretmekten soğuttunuz!”