Nöbetçi Eczaneler
Bir toplumun gelişmişliğini yalnızca sahip olduğu ekonomik imkânlarla, yükselen binalarıyla, teknolojik yatırımlarıyla ya da eğitim düzeyiyle ölçmek mümkün müdür? Elbette hayır. Çünkü bir toplumun gerçek gelişmişliği, insanların birbirlerine nasıl davrandığında, farklılıklara ne kadar tahammül gösterdiğinde ve ortak yaşamın sorumluluklarını ne ölçüde taşıdığında ortaya çıkar.
Bugün üzerinde daha fazla düşünmemiz gereken meselelerden biri de tam olarak budur: Saygının giderek azaldığı, nezaketin zayıfladığı, adab-ı muaşeret kurallarının önemini yitirdiği ve toplumsal duyarsızlığın sıradanlaştığı bir yaşam biçimine doğru sürükleniyoruz.
Eskiden bir insanın karakteri, yalnızca söyledikleriyle değil, davranışlarıyla da anlaşılırdı. Bir selamın içtenliği, bir teşekkürün samimiyeti, bir özrün olgunluğu, büyüğe gösterilen hürmet ve küçüğe duyulan şefkat insan ilişkilerinin temelini oluştururdu. Nezaket, hayatın doğal bir parçasıydı. Bugün ise kimi zaman bir günaydın demek, teşekkür etmek, özür dilemek ya da karşısındakini dikkatle dinlemek bile olağanüstü bir davranışmış gibi algılanabiliyor.
Oysa adab-ı muaşeret, yalnızca görgü kurallarından ibaret değildir. Bir sofrada nasıl oturulacağını, bir ortama nasıl girileceğini bilmek kadar; başkasının sözünü kesmemeyi, insanların özel alanlarına saygı göstermeyi, ortak kullanım alanlarını temiz tutmayı, sıraya riayet etmeyi ve kimseyi küçük düşürmemeyi de kapsar. Kısacası adab-ı muaşeret, birlikte yaşamanın ahlakıdır.
Ne yazık ki bugün bu ahlakın gündelik hayatımızda giderek zayıfladığına tanıklık ediyoruz. Trafikte birbirine tahammül edemeyen, toplu taşımada başkasının hakkını gözetmeyen, alışverişte çalışanları küçümseyen, kamusal alanlarda kendi sorumluluğunu unutan ve en küçük anlaşmazlığı tartışmaya dönüştüren bir anlayışla karşı karşıyayız.
Üstelik bütün bunları çoğu zaman kişisel özgürlük, açık sözlülük ya da kendinden emin olmak gibi kavramların arkasına saklayabiliyoruz. Oysa özgürlük, başkasının hakkını ihlal etme hakkı değildir. Açık sözlülük, insanları incitmenin bahanesi olamaz. Kendine güvenmek de başkalarını küçümsemeyi gerektirmez.
Saygı, yalnızca bizden büyük veya makam sahibi olan insanlara gösterilecek bir davranış değildir. Gerçek saygı, karşımızdaki insanın kim olduğuna, neye sahip olduğuna ya da bize ne kazandıracağına bakmaksızın ona insan olduğu için değer verebilmektir.
Bir toplumda yöneticilere gösterilen özen, sıradan bir çalışana gösterilmiyorsa; güçlüye karşı dikkatli, güçsüze karşı hoyrat davranılıyorsa orada gerçek bir saygı kültüründen söz etmek mümkün değildir. Bir temizlik görevlisine, güvenlik personeline, garsona, esnafa veya herhangi bir hizmet çalışanına yaklaşımımız, aslında insanlık anlayışımızın aynasıdır.
Bir diğer önemli sorun ise boş vermişliktir. Yanlışları görüyor, haksızlıklara şahit oluyor, saygısız davranışlarla karşılaşıyoruz. Ancak çoğu zaman tepki göstermek, sorumluluk almak veya çözüm üretmek yerine sessiz kalmayı tercih ediyoruz. “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın”, “Ben mi düzelteceğim?” ya da “Herkes böyle yapıyor” diyerek kendimizi sorumluluğun dışında tutuyoruz.
Oysa toplumsal sorunlar, yalnızca başkalarının hatalarından değil, bu hatalara karşı gösterdiğimiz kayıtsızlıktan da beslenir. Yanlışın karşısında susmak, zamanla yanlışın normalleşmesine zemin hazırlar. Duyarsızlık bulaşıcıdır; bugün başkasının yaşadığı haksızlığa gözlerini kapatanlar, yarın kendi hakları ihlal edildiğinde aynı duyarsızlıkla karşılaşabilirler.
Bu tablonun belki de en düşündürücü tarafı, davranışlarımızın gelecek nesiller üzerindeki etkisidir. Çocuklara saygılı olmayı, nezaketli davranmayı ve başkalarının haklarını gözetmeyi öğütlüyoruz. Ancak yetişkinlerin günlük hayattaki tutumları bu öğütlerle örtüşmediğinde verilen mesajın etkisi de azalıyor. Çocuklar çoğu zaman söylediklerimizden çok yaptıklarımızı örnek alıyor. Bu nedenle saygılı bir nesil yetiştirmek istiyorsak önce kendi davranışlarımızla örnek olmalıyız.
Peki, yeniden saygılı, duyarlı ve nezaketli bir toplum oluşturmak mümkün mü?
Elbette mümkün. Ancak bunun yolu yalnızca başkalarını eleştirmekten değil, bireysel sorumluluklarımızı yeniden hatırlamaktan geçiyor. Selamlaşmayı, teşekkür etmeyi, gerektiğinde özür dilemeyi, karşımızdakini dinlemeyi ve farklı düşüncelere saygı göstermeyi yeniden hayatımızın merkezine almalıyız. Ortak yaşam alanlarını korumalı, başkalarının haklarına kendi haklarımız kadar değer vermeliyiz. Bir yanlışla karşılaştığımızda hakaret etmeden, kırıp dökmeden ama kararlı bir şekilde tavır gösterebilmeliyiz.
Çünkü nezaket, insanın kendisini ifade etmesine engel değil, kendisini ifade etme biçimindeki olgunluktur. Saygı, insanı küçültmez; aksine yüceltir. Özür dilemek itibar kaybettirmez, teşekkür etmek kimseyi değersizleştirmez. Asıl kayıp, bütün bu insani incelikleri gereksiz görmeye başladığımızda yaşanır.
Unutmamalıyız ki eğitimli olmakla görgülü olmak, bilgili olmakla erdemli olmak aynı şey değildir. İnsan çok şey öğrenebilir, önemli makamlara gelebilir, büyük başarılar elde edebilir. Ancak başkasının hakkına saygı duymuyor, insanları küçümsüyor ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirmiyorsa sahip olduğu bütün bu nitelikler eksik kalacaktır.
Bir toplumun gerçek medeniyet seviyesi, en güçlü insanının ne kadar yükseldiğiyle değil, en güçsüz insanına nasıl davrandığıyla ölçülür.
Belki de artık kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir: Nasıl bir toplumda yaşamak istiyoruz? İnsanların birbirini dinlemediği, nezaketin zayıflık sayıldığı, haksızlıkların görmezden gelindiği ve herkesin yalnızca kendi çıkarını düşündüğü bir toplumda mı; yoksa farklılıklarına rağmen birbirine değer veren, hak ve sorumluluk bilinciyle hareket eden, saygıyı ve nezaketi yaşam kültürüne dönüştüren bir toplumda mı?
Değişim, büyük söylemlerle değil, günlük hayatın içindeki küçük ama anlamlı davranışlarla başlar. Bir selam, bir teşekkür, içten bir özür, dikkatle dinlenen bir insan, korunmuş bir hak ve görmezden gelinmeyen bir haksızlık…
Bunların her biri daha yaşanabilir bir toplumun temel taşlarıdır.
Artık birbirimize yeniden insan gibi davranmayı öğrenmeliyiz. Çünkü saygının olmadığı yerde güven, nezaketin olmadığı yerde huzur, adab-ı muaşeretin unutulduğu yerde ise birlikte yaşama kültürü giderek zayıflar.
Sonuçta mesele yalnızca başkalarının bize nasıl davrandığı değil, bizim başkalarına nasıl davrandığımızdır. Daha saygılı bir toplum istiyorsak saygılı davranmalı, daha nazik insanlar görmek istiyorsak nezaketi önce kendimiz göstermeliyiz.
Çünkü dünya, birbirini değiştirmeye çalışan insanların değil, önce kendisini değiştirmeye cesaret eden insanların çabasıyla güzelleşecektir.
Nezaket bir incelik, saygı bir erdem, adab-ı muaşeret ise birlikte insan kalabilmenin sanatıdır.
Hamza VELİ – Eğitim Yöneticisi
Çınar Koleji – Kasım 2026
YORUMLAR