Nöbetçi Eczaneler
Arkadaşlar, geçen hafta yasal faiz oranlarının enflasyon karşısındaki çaresizliğini dile getirdim. Her ne kadar, Yargı bu duruma değişik faiz türleri – yasal faiz-ticari faiz- temerrüt faizi- bankalarca mevduada uygulanan en yüksek faiz- gibi bir çok faiz türüyle çare bulmaya çalışsa da, çarenin aslen enflasyon karşısındaki zararı gidermekten çok öte, bizlerin ümidini yok etmeme ve sabra devama yönelik olduğu da ortada.
Bu yazımızda, biraz neymiş bu munzam zarar onu değerlendirelim. Zira, Yargı’nın enflasyonist zararı içeren munzam zarara ilişkin kararlarına baktığımızda, çelişkili kararlar verdiğini görüyoruz.
Öncelikle, zarar tespit edebilmek için bir başlangıcının olması gerekir. Bu ise Temerrüt kelimesi ile bizi karşılaştırmaktadır. Genel itibariyle temerrüt, borçlunun borcunu gereği gibi yerine getirmemesi olarak ifade edilebilir.
BK. 117 – Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur. Ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hâllerde temerrüt için bildirim şarttır.”
İşbu maddeyi incelediğimizde, borçlunun temerrüde düşmesi, yani aslen yapmakla yükümlü olduğu bir ödemeyi yapmaması halinde faiz başlangıcının ancak alacaklının ihtar etmesine dayandırdığı ortadadır. İstisnalar da var elbette. İhtarın ispatı yönünden yazılı yapılması gerektiği dikkate alındığında, alacaklının -öder sıkışmıştır ayıp olur gibi düşünceler ile geçen zamanın ve yine ispat gücü olmayan sözlü ihtarların ve yine yazılı ihtarın ulaşma tarihine kadar geçen sürelerin borçlu lehine işlediğini belirtmek gerekir. Nerede o zaman ahde vefa. Borçlunun aslen ödeme gücü yok ise bunu alacaklıya açıklaması ve ek süre veya yapılandırma talep etmesi daha uygun değil mi… Neyse yasa karar vermiş, yargı uygulamakla yükümlü. Demiştik Sosyal ve psikolojik nedenleri tartışılabilir.
Bizim konumuz aslında temerrüt ve temerrüt faizi değil. Daha ötesi. Temerrüt faizinin enflasyon oranının altında kalması nedeniyle uğranılan zararlar… Diğer bir tabirle temerrüt faizini aşan zararlar-munzam zararlar.
Yasaya bakalım,
Munzam (Aşkın) Zarar, Borçlar Kanunu m.122’de “Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür.” Şeklindedir.
Yasa, temerrüt faizinde alacaklının zararı ispat yükü olmasa da, temerrüt faizini aşan munzam zarar talebinde alacaklının zararını ispatlaması gerektiğini belirtmektedir.
Enflasyon oranları ortada… Burada da TUİK’in verilerinin doğruluğu son günlerde çok tartışılır hale geldi. Burayı da farklı bir mecrada ayrıca değerlendiririz.
Öncelikle şunu belirtmeliyiz. Munzam zarar, para borçları kapsamında ortaya çıkmakta, taraflar arasında para unsuru dışındaki borç ilişkilerinde munzam zararın varlığından söz edilemeyeceği gibi, manevi zararlar da munzam zarar kapsamına girmemektedir.
Yasaya baktığımızda, borçlu işbu zararın doğumundan kendisinin kusuru olmadığını ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlü olmadığı belirtilmiştir. Ama bundan borçlu yararlanıyor ise ne olacak. Enflasyonu borçlu mu çıkardı, temerrüt faizini ödüyor, daha üstünün sorumluluğu niye borçluda olsun diyebilirsiniz. Ama borçlu bundan fayda sağlıyorsa… Bir başka bir tartışma konusu.
Diğer bir konu ise munzam zararda ispat konusu… Alacaklının zararını somut veriler ile ispatlaması gerekiyor. Ve Yargıtay İçtihatlarında -Mücerret enflasyon, döviz kurlarındaki yükselme veya bankaların uyguladığı faiz oranlarındaki artışlar tek başına munzam zararın gerçekleştiği veya kanıtlandığı anlamına gelmez. Alacaklının kanıtlaması gereken husus yukarıda açıklanan genel olgular değil, kendisinin şahsen ve somut olarak geç ödemeden dolayı zarar gördüğü keyfiyetidir.-gerekçeleri ile işbu davalar reddedilmiştir. Ta ki Anayasa Mahkemesinin işbu kararına kadar….
Anayasa Mahkemesi vermiş olduğu işbu yöndeki karar ile, “Enflasyon ve buna bağlı olarak oluşan döviz kuru, mevduat faizi, Hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranlarının sabit yasal ve temerrüt faiz oranlarının çok üstünde gerçekleşmesi, borçlunun yararlanması, alacaklının ise zarara uğraması sonucunu doğurmaktadır. Bu nedenle borçlu borcunu süresinde ödememekte, yargı yoluna başvurulduğunda da yargı süresini uzatma gayreti göstermekte; böylece yargı mercilerindeki dava ve takipler çoğalmakta, yargıya güven azalmakta, kendiliğinden hak alma düşüncesi yaygınlaşarak kamu düzeni bozulmakta, kişi ve toplum güvenliği sarsılmaktadır. Mülkiyet hakkı kapsamında alacağın geç ödenmesi durumunda arada geçen sürede enflasyon nedeniyle paranın değerinde oluşan hissedilir aşınma ile mülkiyetin gerçek değeri azaldığı gibi bu bedelin tasarruf veya yatırım aracı olarak getirisinden yararlanmak imkanı da bulunmamaktadır. Bu şekilde kişiler mülkiyet haklarından mahrum edilerek haksızlığa uğramaktadır.” şeklindedir.
Anayasa Mahkemesinin işbu kararı ile Anayasa Mahkemesi Kararlarının bağlayıcılığı da dikkate alınarak – Genel İspat Kuralı- olan alacaklının munzam zararını somut olarak kanıtlama zorunluluğunun yumuşatılması ve hatta vazgeçilmesi, gelişen ekonomik koşullar vs. nedenlerle doğan munzam zararın ispatı için, enflasyon oranı, mevduat ve devlet tahvillerine uygulanan faiz oranları, döviz kurları ve diğer yatırım araçları ile ilgili belgeler resmi kurumlardan getirtilerek, uzman bilirkişiden rapor alınmak suretiyle, gerçek zararın belirlenmesi gerektiği ortadadır.
Yıllarca katı şekilde uygulanan alacaklının somut zararını ispat yükümlülüğü karşısında, Anayasa Mahkemesinin işbu kararı ışık olmakla birlikte yeterli değildir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de işbu kararında, munzam karar konusunun Yargıtay İçtihatları ile çözülmesi gereken bir husus değil, yasa ile çözülmesi gereken bir husus olduğunu belirterek YASAMA’nın bu konuda çalışma ve yasa yapması gerektiğini belirtmiştir.
ŞİMDİ KARAR SİZİN… MUNZAM ZARARINIZ VAR İSE, YASAMA’NIN YASA YAPMASINI MI BEKLEYECEKSİNİZ, YOKSA MAHKEMELERİN, İSTİNAF MEHKEMELERİ İLE YARGITAY’IN BU KONUDAKİ İÇTİHATLARI İLE SORUNU ÇÖZMESİNİ Mİ…
HAFTAYA FARKLI BİR KONU İLE GÖRÜŞMEK ÜZERE…
ERSİN BOZKURT
ARABULUCU AVUKAT
YORUMLAR