Son günlerde gelen haberler ve iddialar, sofralarımızda ne yediğimiz konusunda derin bir güven bunalımı yaşadığımızı gösteriyor. “Z et­i, tırnaklı kanatlı” gibi tanımlardan tutun da kokoreçin votka ile, kebabın tekila ile karıştırıldığı, bazı restoranlarda rakı kullanımına kadar uzanan iddialar ortaya atıldı. Hatta toplu üretim yapan bazı catering firmalarının domuz eti kullandığı ve bunun belgeye dayandırıldığı söyleniyor.

Peki vatandaş ne yiyecek? Kime güvenecek?

Bu, basit bir tüketici şikâyetinden çok daha fazlası: sağlık, vicdan ve toplumsal güven meselesi. Parasıyla satın alıyor, ama sağlığı riske atılan gıdalarla karşılaşıyorsa bunun adı haksız kazanç değil, toplumsal suikasttır. Denetim mekanizmaları çalışmıyor mu? Varsa neden işler yavaş? Yoksa cezalar caydırıcı değil mi?

Bu soruların her biri tek başına ciddi. Ama birlikte baktığımızda daha ağır bir tablonun işaretleri var: İmanı(siyasi/ahlaki inancı) zayıflamış, ahlâkî çöküntü içinde olan bazı aktörlerin—açgözlülüklerini kamunun sağlığı pahasına sürdürdüğü bir düzen.

Niçin hâlâ sahtecilik yapılıyor?

• Kâr motivasyonu: Kısa vadede yüksek kâr, uzun vadede toplumsal maliyet.

• Yetersiz ve/veya düzensiz denetim: Cezaların yetersizliği veya uygulanmaması riskleri besliyor.

• Bilinçsiz tüketici davranışı: Ucuza kaçma, ürünün menşei ve içeriğini sorgulamama.

Oysa çözüm basit ama uygulanması kararlı irade gerektiriyor:

1. Sık ve şeffaf denetim: Denetimler sıklaştırılmalı, tespit edilen ihlaller kamuoyu ile şeffaf biçimde paylaşılmalı.

2. Caydırıcı cezalar: Sadece para cezası değil; tekrarlayan, kasıtlı suçlarda hapis ve işletme kapatma gibi yaptırımlar düşünülmeli.

3. Takip ve belge sistemi: Ürünlerin menşei ve işlenme zinciri izlenebilir olmalı; etiketlemeye ve belgeye erişim kolaylaştırılmalı.

4. Tüketici eğitimi: İnsanlara güvendikleri kaynaklardan alma alışkanlığı kazandırılmalı; etiket okuma, üreticiyi sorgulama alışkanlığı yaygınlaştırılmalı.

5. Yerel üreticiyi destekleme: Köy ürünleri, doğrudan üreticiden alım hem üreticiyi güçlendirir hem de tüketicinin kontrolünü artırır.

Her şeyin özeti şu: Bildiğiniz, tanıdığınız, birebir görerek güvendiğiniz yerlerden alışveriş yapmaya özen gösterin. Köy ürünlerini, yerel üreticiyi tercih edin — hem üreticimiz kazansın, hem siz daha sağlıklı ve çoğu zaman daha ekonomik tüketim yapın.

Toplumun sağlığını ve güvenini hedef alan bu tür uygulamalara karşı sessiz kalmak, suça ortak olmaktır. İftira ve karalama ayrımı yapılmalı; haklı tespitler kanıtlanmalı ve yetkili mercilere taşınmalı. Ancak aynı zamanda toplumsal denetim de gereklidir: Gazeteciler, tüketici dernekleri, yerel yönetimler ve tüketiciler birlikte hareket etmelidir.

Unutmayalım: Sağlıklı bir toplum, doğru bilgiye, etkili denetime ve sorumluluk paylaşımına dayanır. Her birimizin yapacağı küçük bir sorgulama, bir denetim talebi, bir yerel üreticiye destek büyük değişimler başlatır.